Page 65 - Kijk op zijn omgeving

Pagina 63

"Spil en pronkstuk van het Europese integratiestreven".
Sicco was de onverbeterlijke technokraat, die geloofde in maakbaarheid en sturing van bovenaf
Zijn Memorandum was de beoogde kroon op zijn schepping: nog één decennium en de
Europese voedselproductie, netjes afgestemd op de behoefte, zou worden voortgebracht door
grootschalige moderne agrarische bedrijven op de meest geschikte gronden. Een mooier
landschap kon hij zich niet voorstellen. De boeren zouden net als iedereen in de gelegenheid
zijn om een week oftwee per jaar aan het Gardameer of in de Ardennen uit te rusten.
'We moeten toe naar een geheel andere orde," zegt hij het bestaande socialisme dat zo goed in
staat leek om de scherpe kantjes van het kapitalisme afte vijlen staat met lege handen als het
gaat om de honger in de derde wereld of het opraken van onvervangbare grondstoffen.
Met correcties op het systeem kom je er niet, sterker: de problemen van de mensheid vragen
om de opstanding van "een nieuwe Marx".
Op een feestrede ter ere van het 125 jarig bestaan van de Groninger Maatschappij van
Landbouw blikte de voorzitter tevreden terug, op de crisis in de jaren dertig en de Tweede
Wereldoorlog - waar op de landbouw weer oppermachtig was. De man die in Europa borg
stond voor een gunstige graanprijs was een rijzige Groninger uit hun midden. Sicco was één
van ons, hij had het toch maar even gemaakt, daar in Brussel. Toen Mansholt in 1968 in de
Groninger Martinikerk zijn tienjaren plan kwam uittesten. Niet toevallig ontvouwde Sicco
zijn futuristische ideeën voor het eerst in de provincie waar hij was geboren.
In hun zondagse kleren zaten de Groninger boeren dicht op elkaar gepakt op de houten
bankjes. Maar zodra de landbouwcommissaris binnen kwam viel de kerk stil. Alleen al zijn
postuur, men zag hem nog staan in de deuropening, die helemaal door zijn lichaam werd
gevuld. Toe hij begon te spreken drong het zin voor zin tot de boeren door dat Mansholt de
steil van landbouwbeoefening op zijn kop wilde zetten. "De toestand op het agrarisch
gezinsbedrijfis asociaal.". Dat sloeg op de kleine boertjes, die met het hele gezin moesten
sloven om in leven te blijven. De herenboeren knikten instemmend: je kon die armoedzaaiers
maar beter uit de weg ruimen. Maar Mansholt wilde niet zomaar de boerenstand uitdunnen.
Hij stelde schaalvergrotingen in het vooruitzicht tot productie - eenheden van vierhonderd
koeien in de veehouderij en tot agroindustriële ondernemingen van vijfhonderd tot duizend
hectare in de akkerbouw. Zo'n fabrieksmatige opzet van de akkerbouw was zelfs de
Groningers - die qua bedrijfsgrootte toch wel wat gewend waren - veel te gortig. Het
landschap dat Sicco schetste leek niet van deze wereld.
"Kolchozen moeten we niet" zeiden de boeren. 'Wat denkt die Manshol wel." De dapperste
liep naar de Microfoon en zei: "Het is hier geen Rusland".
Ondanks de karton crisis, waren de communisten, in het Oldambt in het offensief Ze hadden
geweldig geprofiteerd van de teloorgang van de kartonnagei industrie, de zoveelste plaag die
de Oost - Groningse arbeiders trof Als eerste had in 1968 De Toeomst haar poorten gesloten,
gevolgd door de coöperatieve fabriek Reiderland. Het jaar daarop bleek niet een van de
resterende vijftien kartonmakers nog rendeerde. In Oude Pekela voerde Frè Meis, een man met
het uiterlijk van een standbeeld, de werkers in de zieltogende sector aan. Als zoon van een
stoker op een kartonfabriek was hij een van hen, hij beschikte over een basstem, 2200
werknemers in tien fabrieken legden op zijn vingerknippen het werk neer.
Met een verwijzing naar de expansiedrift van het Oostblok, hield Meis ze voor: 'Wij hebben de
helft van de wereld te pakken. De andere helft komt nog wel." Licht huiverend noemde de
"burgerl?jke" pers hem "een huurling van de Oppersste Smjet".
Als stakingsleider kon Meis niet verhinderen dat zijn vlot van strokarton alsnog zonk, maar
door alle rumoer waarmee dat gepaard ging boekten de communisten bij de Statenverkiezingen
in 1970 een monsterzege. De zege was in Groningen verviervoudigd.