Page 61 - Kijk op zijn omgeving

Pagina 59

Maar Berend Heringa, nu ver in de tachtig, bleek na een lange ambtelijke loopbaan van zijn
oude dag te genieten op een boerderij in Zeeland. Hij was de zoon van een Groninger
zandboer.
Gelovig. Destijds actief lid van de Christelijke Historische Unie en in vele opzichten de
tegenpool van zijn baas. De bedaarde Heringa kon zich de intrede van de 'atheist' Mansholt
nog haarscherp voor de geest halen. Er werd achter zijn rug, om gelachen. "Wij zeiden: zo 'n
boer op het departement, die zal het nog moeilijk krijgen met de ambtelijke mores. ."
Maar Mansholt, zo vertelt Heringa, trok zich van regels en gewoonten niets aan en ging
onverstoorbaar aan het werk. De omstandigheden vroegen daar ook om, want er was nog maar
voor een week eten in het land. Een kilo boter kostte op de zwarte markt 240gukden.
Suiker: 150. Tarwemeel: 50. Een mud aardappelen: 700. De varkensstapel was gehalveerd.
De eerste maanden na de oorlog gingen volledig op aan het opkopen van voorraden.
"Ik voelde me een superkoopman," had Sicco over die periode gezegd. "De wereld was mijn
markt en ik had maar èèn doel: kopen, kopen en nog eens kopen."
Als het 's avonds laat geworden was, sliep de minister op een veldbed in zij kabinet.
Hij had er een echte jongenskamer van gemaakt, met een wandvullende kaart waarop hij met
vlaggetjes de scheepsposities bijhield. Zat België krap in de suiker, en kon Sicco een
suikerschip missen, stond hij het af in ruil voor een schip met vetten dat dan naar Rotterdam
gedirigeerd werd.
Toen de eerste bulkcarrier met Marshallhulp de Rijnmond binnenliep, stond minister Mansholt
naast de Amerikaanse ambassadeur op de kade. ''WELKOM! Met blijdschap en dankbaarheid
begroeten wij het eerste schip met Marshal - tarwe", schreef hij namens het Nederlandse volk
. in de kranten. Bulkcarriers, dat was precies wat Nederland nodig had. Eten was er niet in ons
land. En Mansholt, als minister rekende op loyaliteit van de boeren. Zij moesten het land weer
van voedsel voorzien, maar door de schaarste waren ze geneigd eerst voor zichzelfte zorgen.
Wat overschoot werd opgekocht door zwarthandelaren en speculanten. Om deze woekeraars
te kunnen aanpakken, stampte Sicco een streng controleapparaat uit de grond, de voorloper
van de Algemene Inspectie Dienst. Hij liet ook een keten verrijzen van duizend koelhuizen
voor diepgevroren vis en groente. En twee dagen in de week hield hij toespraken in het land.
Toen de boeren van de ondergelopen Wieringermeer hem vroegen: "En wij? Wat moeten wij
doen?" zei hij: Pompen. En niet te veel kankeren.
Een van zijn bestemmingen was Veendam, in het hart van de Groninger Veenkoloniën.
Voor Mansholt kende die streek. Hij was door en door vertrouwd met koolzaad, koer,
kleigrond - het grote akkerbouwbedrijf Met kleine boeren met aardappelveldjes, rond
pikkende kippen en vergelijkbaar kruimelwerk had hij minder op.
Daarom vroeg hij advies aan een van zijn hoge ambtenaren, die op zijn beurt op Heringa
afstapte: "Jij komt toch uit het gebied rond Veendam?. Wat zou de minister daar vogens jouw
moeten zeggen?. Heringa dacht aan zijn vader, die in het bestuur van de coöperatieve
aardappelmeelfabriek zat. "Als de minister er goede stemming wil maken, moet hij de schulden
van de aardappelmeelindustrie kwijtschelden,'' opperde hij. Mansholt vond het een prachtidee.
"Ja, zodat ze met een schone lei kunnen beginnen."
Na het kopen, kopen, kopen, om de voedsel aan de burgers ti verzorgen. Stopte de jeugdige
minister al zijn energie in het opvoeren van de productie. Het doel: Nooit meer hongerwinter.
Mansholt wist dat een land pas soeverein is als het zichzelf kan voeden. Zelfvoorziening in de
landbouw, daar ging het om, met als toverwoorden: kwantiteit, bulk.
Hij wist ook al hoe: "De prijs van een kilo tarwe pinde hij vast op twee kwartjes."
Er kwamen invoerheffingen bij de grens die de markt van de buitenwereld afschermden.
En omdat de prijzen van andere gewassen, en die van melk, boter, eieren en vlees zich tichtten
naar de graanprijs, hield hij indirect de hele binnenlandse markt voor landbouwproducten