Page 70 - Kijk op zijn omgeving

Pagina 68

Wat Klaas Jan ook tegenstond waren de jachtpartijen in het Oldambt, waar hij als aangetrouwd
familielid voor uitgenodigd werd. 'Elitair en puur Pnlisisch" waren die. Hij plantte zijn
ellebogen op tafel: "Denk niet dat de postbode van Drieborg ooit gevraagd zal worden om
mee te gaan op eendenjacht, en als hij toevallig zelfjaagt, dan zegt men: o, dat zal wel een
stroper zijn." Wietje zei: ''Je windtje op. "
"Kom nou toch, " reageerde haar man. "Laatst op verjaarsbezoek bij jou op de familie, je was
er zelfbij. Zit iedereen aan de koffie met gebak, komt er een vrachtwagen voorrijden om
tarwe te laden. Mooi dat die chauffeur kon wachten. "
Door het ontslag van alle knechts op een na was Tjark in de jaren tachtig "zijn eigen eerste
arbeider geworden' . Hij stond nog maar een paar treetjes hoger dan Jacob Kluter, de knecht.
Kluter was een landarbeider voor het leven die al om werk was gaan lopen toen Tjark en
Wietje nog geboren moesten worden In 1945, op zijn zestiende, klopte hij bij de
Stocksterhom aan. Boelo Tijdens had hem strak aangekeken. "Wie benje ? 'n Kluter.
Aha, 'n anarchist, " .zei Boelo "Je kunt komen".
Jacob was er trots op dat hij het nog het langst van allemaal had uitgehouden. Onder Tjarks
leiding was het werk menselijker geworden, maar sinds de komst van de combine was er steeds
minder te doen. De notie dat hij de boerderij als het moest ook zonder Jacob kon runnen, zat
Tjark niet lekker. Het was de schuld van de op hol geslagen mechanisatie dat een mens in zijn
eentje een akkerbouwbedrijfvan honderdtwintig hectare kon besturen. Alleen in de oogsttijd
kwam hij handen te kort, maar dan konden de kinderen bijspringen.
Sneller wie dan ook voor mogelijk had gehouden was Mansholts naoorlogse droom van
volledige voedselautarkie in vervulling gegaan. In 1977 registreerde de Brusselse statistieken
dat Europa zelfvoorzienend was in alle producten waar het apparaat zich mee had bemoeid.
Dat was geen verheugend, maar alarmerend nieuws, omdat de gemeenschap zich had
gecommitteerd het teveel tegen de vastgestelde bodemprijzen op te kopen. Het door Sicco
bedachte systeem, dat meer dan de helft van de eeg begroting opslokte, dreigde onbetaalbaar te
worden. Linkse studenten in Wageningen zeiden dat Mansholt de steunpilaar van de rijke
boeren was. "De grote akkerbouwers zijn met zijn hulp miljonair geworden ten koste van
duizenden hard werkende veeboeren , pluimveehouders en varkensfokkers, " schreven zij in
een pamflet. " Hij speelde bovendien het grootkapitaal in de kaart door de verwerkende
industrieën op hun wenken te bedienen. In ieder geval ontnam kansen aan de derde wereld.
Het streven naar Nooit Meer Hongerwinter was synoniem geworden aan het oneerlijke
beconcurreren van boeren in Afrika, Azië en en Latijns Amerika, met een beetje kwade wil: aan
honger in het zuiden. Het kostte ook nog eens tientallen miljarden guldens per jaar.
Sicco trok zich die kritiek persoonlijk aan, het kwelde hem dat het idee dat de agribusiness erin
geslaagd was de rem op de productie uit zijn voorstellen te halen. Maar wie wist nog dat het
zo was gegaan? Tijdens zijn pensioen in Wapserveen liep zijn politiek van 'marktordening'
definitief vast op de zandbanken van de overproductie. Er lag zoveel graan in de silo's
opgeslagen, en ook de ijzeren voorraad (voor het geval het opnieuw oorlog zou worden)
was zo ruim bemeten, dat de twee kwartjes voor een kilo tarwe niet meer te rechtvaardigen
waren. Onder druk van de lidstaten, die het centraal geleide landbouwbeleid te duur vonden,
ging er jaarlijks een paar cent van de graanprijs af Nog bleef Europa een van de wereldmarkt
afgeschermde veste, maar de sluisdeuren van importheffingen en exportsubsidies kwamen op
een kier te staan: soja, tapioca, melasse en andere graan vervangend veevoer mocht - als
tegemoetkoming aan de derde wereld - vrij ingevoerd worden. Dit op het oog minuscule gat
in de tariefinuren van Europa sleet langzaam uit en zou uiteindelijk dezelfde impact hebben als
Gorbatsjovs perestrojka op de Berlijnse Muur.