Page 67 - Kijk op zijn omgeving

Pagina 65

Meer en meer weiland werd gescheurd, zodat het Oldambt , van lapjes gras en groene
veranderde in een groot korenveld. Op het houden van melkvee, varkens en kippen werd
voortaan neer gekeken, graan was aanzien. En je kon er ook nog jenever van stoken.
Maar zonder dat iemand het in de gaten had sloeg de balans door: naast een arbeidspiek in de
zomer ontstond er massawerkloosheid in de winter. Als in het voorjaar het land honderdvoudig
groen kleurde, was er werk voor iedereen. Bij de staldeur deelde de eerste knecht, die de
leiding had over twintig, soms dertig arbeiders, zonder een woord te veel zijn ploegjes in.
En eind augustus bij het af rijpen van het koren veranderde de polder in een onbegrensd
openluchttheater

In honderd jaar had de Oltambster boer zijn ongelijkheid afgeschud. Hij had zich zichzelf uit de
klei getrokken en leefde als een aristocraat De op hoping van fortuin was begonnen met een
speling van de natuur of de Romeinse Godin Ceres, die de droog gevallen klei haar
vruchtbaarheid had mee gegeven. De Dollard klei gold al in de achttiende eeuw als
" de beste grond soort die er in Nederland te vinden is. Het zilte slib was vochtig bedt vol kalk,
magnesium en andere mineralen, waar koolzaad, graan en paarden overdadig op gedijen.
Het Oltambt, dat door de Januari vloed van 1277 tot een smal schiereiland in de Dollard was
geslepen, veranderde van vorm en karakter. Buiten de kom van de vissers - dorpen verrezen
"op trekkende heerden", boerderijen die zich zelfuitstrekten tot in de zee.
Het vissers dorp Finsterwolde kwam verder uit de kust te liggen terwijl de heerden langer
en langer werden, tot een oftwee uur gaans. De landbouwers hadden de garnaal vissers
zo was het gegaan, zo stond het in de boeken.

Grond kan meer waarde hebben als natuurgebied dan als landbouwland, zegt hij stellig.
De Groninger akkerbouwers voelen dat als verraad, als spugen in hun gezicht. Mansholt weet
zijn achterban voorgoed van zich vervreemd. Men vindt hem een 'nestbevuiler' iemand die
geen idee heeft wat er onder de boeren leeft. Hij beseft dat het Grote dollardplan er een
zwaargewicht als tegenstander bij heeft
Ook Tjark en Klaas Jan raakten verwikkeld in een schaduwgevecht met Sicco Mansholt:
sinds zijn toespraak in de Martinikerk, over de zorgen over de draagwijdte van Mansholt
moderniseringsplannen.
Bij de zondagse borrel bespreken ze hun strategie. Ik wilde geen bulkleverancier worden,
Waarom zou ik de aardappeloogst aan de tussenhandel meegeven als de consument uit zichzelf
naar mij toekomt? Men voelde er niets voor om met geleend kapitaal een rooimachine aan te
schaffen. Maar men vond de vaste tarweprijs van twee kwartjes per kilo erg aantrekkelijk.
Als hij zich steeds verder zou toespitsen op de graanteelt, zoals Mansholt wilde, dan kon hij die
lastige aardappels en bieten uit het bouwplan gooien, dan was hij vrij.
Om niet achterop te raken kocht Tjark in 1971, met vreemd geld een combine. Dat verloste
hem gelijk ook van de zorg om de dagloners.
'Jongen wat een rust," had hij mij verteld. "geen lastpakken meer op het erf. "
Met weemoed werd opgemerkt dat "het paard een museumstuk werd" In de jaren zestig was
het aantal Oltambster akkerbouwers dat nog met dierlijke tractie ploegde gedaald van 623 naar
78. Het zware Belgische trekras werd alleen nog in Drenthe gebruikt, terwijl de cavalerie was
overgestapt op tanks. Alleen voor de fokmerrie was voorlopig nog plaats.
Nu er geen werkvolk meer over de vloer kwam, werd de rust op het erf verstoord door
consulenten, leveranciers, controleurs, enquêteurs, kredietverschaffers en belastingadviseurs.
"Je werd om de oren gaslagen met w.i.r premie en investeringsrondes. Als je de winst niet in
het bedrijfterugpomte was je een dief van je portemonnee.