Page 69 - Kijk op zijn omgeving

Pagina 67

interrumpeerde Fré Meis in de tweede Kamer.
Veel te slap, vindt Mansholt. Hij zit als erelid op het podium onder een spandoek met de tekst:
regering laat de wadden leven " Zijns inziens had de eis moeten luiden dat er aan iedere
aantasting van het wadden gebied een eind dient te komen. Manshoh meende dat de
Waddenvereniging nog niet hard genoeg optreedt. Ook het Actie Comité Dollardinpoldering
wacht niet lijdzaam de beslissing af, opgetrommeld voor een appél in de schouwburg
De Klinker, in Winschoten. Zonder onderscheid in politieke en godsdienstige gezindten, thans
als èèn man op de bres... heet het in de huis aan huisvolder. Uit het Oltambt en de
Veenkoloniën stromen twaalfduizend boeren en arbeiders toe. De Beertse communisten onder
aanvoering van Tjakkie Stek hebben een koperen bel meegebracht - de noodklok - die tot in
Den Haag te horen moet zijn.
Meteen in de pauze stapt de radioverslaggever met uitgestoken microfoon op de burgemeester
van Winschoten af. Is hij ervan op de hoogte dat de Europese Commissie rt bij de Nederlandse
regering op zal aandringen 'om vernietiging van de Dolard te voorkomen'?
Maar het tij is al gekeerd en nog net voor het zomerreces, op 14juli, word het Grote
Dollardplan weggestemd. "Het is onvoorstelbaar, " zegt Koert Stek. "Maar kennelijk weegt
de natuur zwaarder dan het belang van de mensen. "
Nadat er een streep was gezet door de landaanwinning begonnen de boeren als in een reflex
andere grenzen te verleggen. Oogstte men drie ton tarwe per hectare, Tjark zat al snel op het
dubbele. In samenspraak met de consulenten paste hij zijn bouwplan aan. Los van de
paardenfokkerij was men een akkerbouwbedrijf met tarwe, gerst, koolzaad, erwten bieten ,
aardappels en karwij. De melkkoeien waren al voor de oorlog verkocht; de boeren en
kaasmakerij was opgedoekt. Door ook de paardeboel afte stoten kon Tjark het overbodige
weiland scheuren en bij de grote landbouwkavels voegen.
Een kilo tarwe 55 cent op, een stuiver meer nog dan Mansholt had beloofd, en dat was genoeg
om de aardappels weg te doen, en het karwijzaad. Risicospreiding was meer iets voor de
behoudende, traditionele boer. "Je kunt straffeloos dertig jaar achter elkaar op het zelfde
perceel tarwe verbouwen, " zei Tjark zelfverzekerd. Klaas Jan daarentegen trok fel van leer
tegen de monocultuur, doorspekt met citaten over de Egyptische plagen, de pest, de muggen,
de sprinkhanen. Hoe konden de boeren de les van de Ierse hongersnood van 1845 zijn
vergeten, toen de aardappelcultuur in één seizoen verloren ging?.
Zijn vakgenoten spoten het loofzonder pardon dood en injecteerden de grond met gif, de
wettelijke verplichtingen om op een op twee, wat de kans op roest, rot of moeheid voor
iedereen in de streek levensgroot maakte.
Als spil van de 'tarwestudieclub ', een kring van graantelers die de jongste wetenschappelijke
teeltverbeteringen besprak, voerde hij zijn vakprestaties juist verder op. Dwergvariëteiten met
kortere halmen en zwaardere aren. Na tienjaar oogstte hij niet het dubbele van zijn vader,
maar het drievoudige. De Portugese boer haalde in de jaren tachtig van één hectare één ton
tarwe. Het Europese gemiddelde was vier, het Nederlandse zeven. Tjerk haalde negen ton.
Een Russische legerofficier, op bezoek in het noorden van Nederland, was eens verbijsterd een
korenveld ingelopen onder de uitroep: "Is dit landbouw ofis dit propaganda?
Voor het eerst sinds de negentiende eeuwse champagnejaren liepen de Groninger
graanbouwers weer voorop bij het innoveren en experimenteren. In hun bedrijfsvoering was
het niet meer nodig dat de boer de gedorste tarwe nog te zien kreeg. De combine deed het
oogstwerk, terwijl het graan zelfwerd opgeslagen in metershoge, lucht gedroogde cilinders .
Door de ene vuist dikke slang op de andere te schroeven kon je de voorraad stofvrij in een
tankwagen zuigen en afvoeren. Waarom zou je die glanzende korrels nog door je handen
willen laten gaan?