Page 14 - Stukjes in de Saskemare

3>—*"*""'

gefiirt met Duitse officieren. Trouwens o o ^ ^ ^ ^ s v ^ ^ e T N S B - e r en eigenaar van de bekende
kledingzaak in Drachten was in de voorb1je~jaren een regelmatige bezoeker van haar geweest. De
meeste spot en verachting van de mannen random de wagen ging dan ook in haar richting.
Wie deze "foute" mannen en vrouw uit hun huizen hebben gehaald weet ik niet. Ik meen trouwens dat
ze daar op de wagen ook niet beschermd werden tegen eventuele handtastelijkheden van
omstanders. Trouwens het bleef hoofdzakelijk bij schimp- en scheldwoorden.

Een paar oudere mannen probeerden wel op de wagen te klimmen, maar dat lukte hen niet. Een van
hen was Johannes Boonstra, een boer aan het begin van de Leidijk. Een paar jaren eerder was hij
opgepakt geweest tijdens een razzia, samen met veel meer Beneden-Haulerwieksters, waaronder ook
een oudere broer van mij.
Boonstra was een kleine man maar op dat ogenblik nogal fel. ik zag hoe hij spuugde naar de mensen
op de wagen. Wat op mij als 14-jarige de meeste indruk heeft gemaakt was het gebaar van een
andere man. Ik moet hem wel gekend hebben, maar ik weet niet meer wie het was. Hij, een grotere
man, sloeg zijn arm om beide schriele schouders van Boonstra en zei: "Nee Johannes, sa meie wy
net!" Johannes accepteerde dat.

De school als hoofdkwartier en gevangenis

Of er nog les gegeven is op school die dag? Dat herinner ik mij niet. Wel dat de BS-ers onze school
vorderden om van daar uit te werken. In de loop van de middag kwam bijvoorbeeld een huifkar voorbij.
Bij controle door de BS bleken de inzittenden Belgische nazi's te zijn op de vlucht voor de naderende
Geallieerden. Als ik het me nog goed herinner was het een gezin, dat betrekkelijk veel huisraad bij
zich had.
De familie werd naar het schoolplein gedirigeerd. Deze mensen moesten in de school afwachten wat
er verder met hen zou gebeuren. Hun wagen met spullen en het paard bleven onbeheerd achter op
het plein.

Verreweg de meeste inwoners van Beneden Haulerwijk waren in die tijd nog Gereformeerd of
Hervormd, maar ook voor de niet kerkelijke plaatsgenoten gold besiist de regei: "Gij zult niet stelen."
Velen, christeiijk of niet, hebben die wet op dat ogenblik aangevuld met:".... behalve van NSB-ers!"
Zonder dat iemand ingreep graaiden tal van mensen meer of minder luxe goederen uit die wagen: een
antiek tafeltje, een stoel, een fraaie klok enz.
Tot mijn schande moet ik bekennen dat ik zelf een loden cape heb weggenomen uit die wagen, zo'n
zwierige wijde jas zonder mouwen waarin postbodes zich vroeger huiden als het regende. Pas jaren
later, toen ik dit kledingstuk misschien al niet meer had, drong het besef tot mij door dat ik toen heel
verkeerd bezig was geweest.

Een nachtelijk gevecht

In de nacht, volgend op deze roerige dag, werd ik wakker van geweerschoten. Door het
slaapkamerraam, dat uitkeek op ons achtererf, zag ik lichtsporen voorbij schieten. Waar die door
veroorzaakt werden wist ik natuurlijk niet. Lichten geweerkogels op als ze afgeschoten worden? Ik had
daar geen idee van.
Het bed waarop ik lag was een inbouwbed direct onder het schuine pannendak, eigenhjk een soort
bedstee, maar dan wel met een geheel open voorkant. Ik dacht: als kogels door onze tuin vliegen,
kunnen ze dan ook niet ons dak doorboren? Kortom ik was er niet rustig op, maar wist ook niks beters
te bedenken dan maar gewoon in bed te blijven.
Na verloop van enige tijd keerde de rust weer.

Toen ik de volgende morgen beneden kwam was mijn moeder bezig een BS-er- ik meen dat het
Wietse Duursma (of zijn broer?) - t e verbinden. In de voorbije nacht was een patrouille Duitsers door
Haulerwijk getrokken. Toen de BS hen tegen wilde houden leidde dat tot een schotenwisseling,
waarbij Duursma dus werd geraakt. De Duitsers zijn ontkomen.
Veel erger was het dat een verdwaalde kogel in het huis van het echtpaar Van der Meulen terecht
kwam waardoor de vrouw des huizes dodelijk getroffen werd.

W