Page 62 - 18_janssen_stichting FB

aulerwii
VOOr
43 hektare, welke toebehoorden aan O. Meek
©rbroek, Vondelimg en Van Ploeg. In 1900 wordt nog een boerde-
ssie is samemgesteld uift W. Postuma, hoofd der school, W. van
, gromdeigenaar em F. vam der Berg, timmerman. Van der
d© konammissie vrij spoedig: hij k a n niet overweg
.a.
In Haulerwijk woonden ten tijde van de
eeuwwisseling circa 1600 inwoners, voor
het overwrote merendeel arbeiders. Die
werkten vanaf begin april in de venen in
Stadskanaal en omstreken. Was de kam-
pagne daar afgelopen dan gingen ze
booien bij de boer, vervolgens werken bij veruit de felste, welke Bakker op 14
de kleiboer en vanaf begin septemberwas
alles voor hen afgelopen.
In die korte tijd moest door de mannen
zoveel zijn verdiend, dat ze daarvan met
vrouw en kinderen de winter konden
doorkomen. Is die streng en wordt er ab-
soluut niets verdiend dan wordt er door
velen armoede geleden. Bakker en winke-
lier leveren boeren op krediet om later
weer bstaald te worden van wat zonodig
bespaard moest blijven voor de volgende
winter. 'Het volk is gedoemd tot ledig-
heid', schrijft Van Zinderen Bakker (de
zaakwaarnemer-administrateur van
Janssen sr). in het dossier Haulerwijk en
hij ver volgt: 'Daar deze arbeiders-
bevolking wat flinkheid, deugd en dege-
lijkheid aanbelanget de toets kan door-
staan, spreekt het wel vanzelf, dat door
sommigen gepeinsd wordt om 's winters
voor werk te zorgen, terwijl zo mogelijk
aan enkelen een beter bestaan, een
dragelijker leven moest worden gewaar-
borgd. Zo kwam deze ontginning tot
stand'.
Het is niet mijn bedoeling ook deze ont-
ginning in extenso in de openbaarheid te
brengen. Dat zou in hoofdzaak neer-
komen op een berbaling van de ont-
wikkelingen in Jubbega en Beets, met
lokale incidenten en moeilijkheden, vaak
op het inter-menselijke vlak.
mimg ^ a n P.W. Janssen in Haulerwi.
da) ter grootte van 10 hektare. Be
Van alle brieven, waarvan afschriften in
de diverse dossiers te vinden zijn, is
januari 1899 aan Janssen jr. deed toe-
komen. Zijn boosheid spruit voort uit de
weigering van de Heren Compagnons
voor het Janssen-projekt in Appelscha
grond tegen een redelijke prijs te verko-
pen. De regionale adviseur, vervener en
winkelier J.F. van der Bosch was door
Bakker benaderd om voor dat doel met
de 'Friese Rijken' te onderhandelen.
'Daar vind ik, terugkomende van Beet-
sterzwaag, ingesloten verpletterende
brief van den Heer v.d. Bosch. Zo ooit, dan volge is het geen wonder, dat overigens
is deze handelswijze tekenend ten op-
zichte van de gezindheid onze Friese
rijken.
'Gij adderengebroedsels! zoude zeker
iemand zeggen, indien hij nog leefde.
(Bakker zinspeelt hier kennelijk op
Eduard Douwes Dekker, alias MultatuJi,
die in 1887 was overleden, H. de J.). Gij I kranig gedragen, zijn dankbaar en opge-
huichelaars en Pharisaeers die ook nog
de ellendige moed hebt om met een uit-
gestreken geJaat voor te wenden dat Gij
van de mijnen zoudt zijn ja! jal Ik kan mij ' wat de uitvoering betreft, het land ligt
voorstellen, dat iemand, die wel van de
zijnen was op zo'n moment sprak: 'Heer!
last vuur van den hemeJ neerdaten,
opdat het hun vertere. Wat moeten derge-
lijke lieden toch koude harten in hun
gevoelloos binnenste omdragen, doch Aantekening: Beyert, die als dagelijks ;
genoeg, ik ben dadelijk niet in staat den opzichter fungeerde, was op en top een j
helen omvang en de gevolgen van deze grondwerker met een helder oordeel. Er '
_ ontgaat hem niets en ik ben overtuigd dat I
handelwijze te overzien.
'Esels en JXmnsftenaars'
Tenslotte een erg goed rapport voor de
Haulerwijksters.
Bahliar aan Janssen op 12 m a a r t 1800.
°'Te Haulerwijk werkt het zeer plezierig.
De mensen zijn daar ijverig, kunnen en
willen handig werken, zij omdat ze
weinig gewend zijn, met een beetje blij en
steken in zoverre gunstig af bij de
Beetster bevolking; Jammer dat ze op
eerstgenoemde plaats nu weer zoveel
ondankbaarder bodem hebben en alleen,
zo goed als zonder uitzondering, zo arm
zijn. Het is een lust te zien wat kranige
arbeiders men daar heeft en dientenge-
goede mensen als Wierda bijvoorbeeld
daar hun tenten opslaande, geen bestaan
kunnen vinden, als ze tegen dergelijke
vuurvreters als het ware moeten concur-
reren. In Haulerwijk, waar ik zaterdag
was, hebben wij goedgevonden de arbei-
ders bij hun afscheid 10 sigare te geven en >
Hinke Beyert, de onderbaas, een heel J
kistje. De mannen hebben zich daar alien
j ruimd en hebben gewerkt, de meesten als i
ezels wat de veelheid en als kunstenaars
{mooi, de oevers der wijken zijn als
i gemetseld.
' Inderdaad met zulke mensen zijn wonde-
ren te doen!'
hij zo goed waakt dat ik vrijheid gevoel '
voor hem een klein of liever 'n groot
verzoek te doen.
Verleden jaar ontving hij van u, mijnheer
Janssen, / 150,- als renteloos voorschot.
Nu moet hij 1 november aanstaande 6en
termijntje brengen en nu zou ik, omdat
ik weet, dat hij een dergelijke gift waard
zou zijn, wel vriendelijk willen ver-
zoeken: Als 't niet te veel gevraagd is,
schenk hem, wat u hem voorschoot'.
Ware u hier gekomen, ik zou 't U monde-
ling gevraagd hebben (Janssen jr. was
dus kennelijk niet per rijtuig naar
Haulerwijk gereisd, H. de J.). Hij verdient
per week als opzichter / 5,-, soms / 5,50
al naar gelang de lengte der werkd&gen.
Hij is 50 jaar.
Morgenvroeg komt bij ons een zekere
Wijnstra van Lippenhuizen. Hij maakt
gading aan de plaats van Wierda, onlangs
door ons aangekocht. Hij is een ferme
jongman'.
En op 24 mei: 'De nieuwe boer Wijnstra,
waar het ook nog op een timmerman
ging, was vol goede moed en men kon het
plaatsje zelfs nu al aanzien, dat er een
andere man aan het roer was'.
In augustus 1899 een uitvoering vernaal
over een heidebrand in de kolonie. Op het j
gedeelte waar de brand ontstond waren j
twee ploegjes aan het koffiedrinken. Wij,
onderzochten de zaak direkt en konder
konstateren dat de plaats waar H. Beyer i
en zijn metgezel koffie dronken nog ee
aardig eindje van het vuur was'.