Page 58 - 18_janssen_stichting FB

VERLEDEN EN HEDEN UIT HAULERWIJK EN OMGEVING

1. Sociale toestanden in Haulerwijk -

Ooststellingwerf en Friesland 2. Peter Wilhelm en Toen Peter Wilhelm (P. W.) Janssen

Reeds in de 16e en 17e eeuw dr. Christian Wilhelm Janssen overleed in 1903 werd hij begraven op
interesseerden de patriciers (van hogere de begraafplaats „Zorgvlied" te Amster-
geboorte en stand) zich, om commer- Het was in de negentiger jaren van de dam, waar o.a. oud-minister van
ciele redenen om de venen. In 1641 vorige eeuw toen van Zinderen Bakker Kolonien Cremer een toespraak hield.
begon een Haagse koopman, zijn naam contact kreeg met de familie Peter Later werd een zuil met borstbeeld van
was Passchier Bolleman met de ontslui- Wilhelm en diens zoon dr. Christian P. W. Janssen opgericht in het plantsoe'n
ting van het veen rondom Drachten. De Wilhelm Janssen en wel toen Bakker in aan het Bella myplein te Amsterdam.
patriciers sloten samen een compagnon- 1895 was opgenomen in een kliniek in Zijn zoon dr. C. W. Janssen overleed in
schap en werden eigenaar van het veen. Amsterdam voor zijn benauwdheids- 1927 (14 dec.) in Nieuwdam, nog geen
Zij vroegen de concessies aan voor het aanvallen en Bakker reeds aktief was op jaar na de dood van de blind geworden
graven van vaarten met de daarop dwars het gebied van ontginningen en-steun Rindert van Zinderen Bakker, die 81
staande wijken. Die werden afgegeven aan land- en veenarbeiders. In maart jaar werd.
1896 werd het contact voortgezet, wat

door de provinciale overheid. tot gevolg had de toezegging van P. W.
Janssen aan Bakker om voor zijn 3. Hoe het contact tussen
P. W. Janssen en Haulerwijk tot
De uitvoering lieten ze over aan anderen. rekening te kopen 30 ha. ondergrond en
Ze verkochten het veen aan de over te gaan tot de bouw van 15 stand kwam

veenbazeri, die met een ploeg arbeiders woningen, waarvan de uitvoering geheel Op een vergadering van de vereniging
plaatselijk belang „Vooruitgang" gehou-
de vaarten groeven, evenals de wijken en aan van Zinderen Bakker werd overge- den bij logement Brandsma (later was
dat weer „Het Bruine Paard") op 25 jan.
natuurlijk tiirf staken. De ondergrond laten. Deze zocht betrouwbare lieden die 1899, waar 9 personen aan wezig waren
o.a. voorzitter Oege Offringa (aanne-
behielden de eigenareh (de Compag- •practische kennis hadden op het terrein mer), secretaris Willem Postuma (hoofd
der school), penningmeester Tjibbe van
nons) zelf evenals de vaarten en sluizen. van ontginnen, die dan een commissie den Berg (aannemer), het raadslid
Willem van der Wal (molenaar) en Pier
Zo werd de Drachtster Compagnons- van bijstand vormden. Alderhof (smid), kwam meester Wietse
van der Mei met het voorstel om een
vaart gegraven. In de tweede helft van de
18e eeuw was Haulerwijk aan de beurt. Het eerste project werd in datzelfde jaar
De veenbazen en veenarbeiders vestig- nog gestart in Opsterland de woonge-
den zich langs de vaarten, de enige weg meente van Bakker. In een kort
in het drassige gebied waarlangs enig tijdsbestek zouden nog vele projecten in
Friesland hun beslag krijgen, alles met
vervoer mogelijk was.
geld van P. W. Janssen uit A'dam.
schrijven te richten aan de landontginner
De veenbazen woonden in nette huizen,
de arbeiders hadden niet meer dan een De vraag: „Wie was die Peter Wilhelm P. W. Janssen te Amsterdam en bij dat
soort hut tot hun beschikking bestaande eigenlijk en wie dr. Christian Wilhelm." schrijven ook te betrekken de Hauler-
uit wat planken en plaggen. De meeste P. W. werd geboren op 8 juli 1821 op wijkster afdeling „Door Arbeid Verbete-
arbeiders leefden in hun z.g. woningen, het Oost-Friese waddeneiland Wanger- ring" om Zijne Edele zo mogelijk te
hutten of tenten op een vloer van oog, studeerde in Oldenburg, kreeg op bewegen, dat door hem ook op ons dorp
aangestampte-modder.en sliepen in stro. 15-jarige leeftijd een baan op een Haulerwijk met zijn arme bevolking,
Het hele gezin en die waren meestal handelskantoor in Bremen en kreeg na 6 heidevelden worden aangekocht ter
talrijk, woonden en sliepen in een en jaar een baan in Amsterdam in de tabak, ontginning. •

dezelfde rui'r.te. Het was er donker, het als verkoper bij een handelsfirma. Na 5 Meester Postuma de secretaris schreef in
rookte er vaak en men kon elkaar bijna jaar begon Janssen voor zichzelf. Toen i de brief: „Haulewijk is een dorp van ±
niet aen. Peter Wilhelm zich als Nederlander liet [ 1600 inwoners, bijna uitsluitend behb-
naturaliseren in 1865 was hij al 9 jaar
Als de veengronden allemaal reeds zijn getrouwd met de Amsterdamse Folmina rende tot den" arbeiders stand. Zeer
uitgegeven en de Haulerwijkster- en Margaretha Peters. Het echtpaar kreeg 2 weinigen zijn burgers en een bemiddelde
Kromme Elleboogsvaarten van de zonen en 5 dochters. De bekendste van is een hoogst enkele uitzondering. Die
Compagnons in eigendom zijn overge- de 7 was Christian Wilhelm, geb. 29 Jan. arbeiders gaan in het voorjaar gemeen-
lijk in de maahd Maart, naar de veenen
gaan naar de gemeente Ooststellingwerf 1860, de latere dr. C. W. Janssen.
te Stadskanaal terwijl de vrouwen zorg
in 1862 voor f 5000,- ging het na 1870
niet zo best in ons land met de landbouw. Na zijn schoolopleiding stond deze reeds moeten dragen voor de bebouwing van
De oorzaak was de opkomst van op 21 -jarige leeftijd aan het hoofd van de
Amerikaanse landbouwproducten van Senembah-maatschappij, ook een ta- het stukje grond, dat schier bij elke
woning behoort, en dat de winterprovi-
baksmij. door Nederlanders opgezet op
goede kwaliteit en voor een lage prijs. Oost-Sumatra. De tabakscultuur was sie moet voortbrengen. Als de werk-
De Nederlandse producten verloren hun hem niet vreemd door het werk van zijn zaamheden in de veenen zijn afgeloopen,
plaats op de markt, zoals we dat nu zien vader in de Deli-maatschappij. Hij was gaan de meesten naar de klei om daar te
in de D.D.R.De boeren kregen veel trachten hetzij bij klei of greidboer nog

minder inkomen en daardoor moesten evenals zijn vader een zeer sociaal een kleinen slag te slaan. Is daar ook het
de arbeiders ook met minder genoegen voelend mens en deed daar op Oost- werk afgeloopen dan worden thuis de
nemen. In de wintertijd was er geen Sumatra voor de Bataks in Ned. Indie aardappels gerooid en als ook dit achter
werk voor de landarbeiders dan in de zeer goed werk door het oprichten van de rug is, in de maand September, dan
werkverschaffing b.v. „vlas braken". scholen voor lager onderwijs, een kan met recht worden beweerd, dat voor
Slecht werk en slechte lonen. ambachtsschool en zorgde hij voor de meesten de werkloosheid voor de
goede hygienische en medische zorg. deur staat." (Dit was letterlijk een deel.
De sociale omstandigheden waren na de

economische crisis in de jaren 1870- Toch bleef dr. C. W. Janssen niet altijd

1880 zo, dat er verzet kwam en men zich aktief in Oost-Sumatra. Hij woonde in

zo goed en zo kwaad als dat mogelijk Amsterdam en Bussum en later in een

was, ging organiseren. Rindert van klein huisje in Nieuwdam. Hij verzorgde

Zinderen Bakker, geboren 8 mei 1845 te de correspondentie voor zijn vader tot

Kortezwaag kreeg in die tijd als socialist 1903 toen deze in november 1903

de kans via verenigingen nu daadwerke- overleed en de „P. W. Janssen's Friese

lijk iets te doen voor de mensen. Hij Stichting" werd opgericht. P. W. Jans-

werkte ook wel samen met de liberale sen was Commandeur in de orde van de

hoek die in de laatste 25 jaar van de Ned. Leeuw.

vorige eeuw op maatschappelijk gebied

soortgelijke doelen nastreefde in die tijd.