Page 38 - 18_janssen_stichting FB

13 oewel op het dorpsge-
B ook een hoogte in moerassig land.
B bied van Donkerbroek
B veel • oudheidkundige
a vondslen zijn gedaan, die
B •, 1 telfs buiten Friesland be-
B kendheid kregen, gaat het
O akkerbouw werd gedaan. Dat blijkt
•B
toch niet aan relalies te leggen
D ttisscti dnt prehislorische verleden
O en het huidige dorp. Hoewel ook in
a Donkerbroek door moderne uitbrei-
0 a
dingcii het oorspronkelijke bebou-
a
• wingspatroou meer en meer ver-
D duistcrd wordt, is nog heel duidelijk gewijde) kerk jaarlijks uit de 32 ual van de bisschop van Munsler!)
a tc zien, dat Itet liter een rij- o/
a wepdorp met „lintbebouwing" bc-
• treft. E?i anders kan .men dat nog
heel mooi zien op de kaart van
• Schotanus (1718), die het dorp'
vcrtoont als een lange rij langs de
D hoo/dweg (Herenweg) temtdden
ran geboomte gelegen boerderijen,
a in het westeinde aan de noordzijde,
a ten oosten van de'kerk ook aan de
• zuidzydc.- Een dcrgclijke aanleg is
a middeleeuws en wij zullen de
ouderdom van Donkerbroek als ne-
• dcrzetting dan ook wel niet hoger
D
•
a — het moest opnemen tegen ,,allc
• Landlopers en vagebonden die van
a gemelte Schans een quoad gebruijk
• zouden kunnen inaeken".
a
D Bn
B
D
In 1793: de vaarta•
a
a
KSchans Breeberg AD
D
a
D
•
Q
a
•
a
•
a
a
•
•
D
Q
O
a
•
s
aa
O
a
a
•
13
O
mogen stellen dan 900 of 1000 jaar. ders P. en H. van der Meulen werd
. Of het dorp zich misschien ver
•plaatst heeft, valt niet te zeggen.
Maar het is tucl opmerkettjk, dat
aan de Balkweg (de naam zal wel
verband houden met een ..balk" of
brugje over de Tjongcr) halverwege
gertoerride rivier bij Schotanus, en
Eekhoff (1849) een Oud Kerkhof
wordt aangegeven, waarvan J. H.
Popping in 1903 wist te vertellen,
dat daar. volgcns de overlevering
een kerk had gestaan. De tegen-
woordfge kerk dateert. uit 1714,
maar- zt\f verving al een budere, die Willem Lodewijk op het dorpsgebied
bltjkcns een kaart by Winsemtus
(1622) van een zndeldnkto?-en u>as
voorslen. In 1714 zal die wel door
het Spitsje In combinatte wet het
typische klokhuis zijn vervangen.
OIKa 1901. Hieronder waren ook de be- •
B Wordt de naam wan ;,het dorp
a grapjasserig wel eens "net een donke-
re pantalon in verband gebracht, dc
• huidige naamvorm is niet de
B oorspronkelijke. Wtj vonden hem
B' pas als „Dunckerbroeck" in 1543,
0 begin van de 19de eeuw werd
13 hoewel tn 1561 nog weer „Dom-
a broeck" opduikt. Dat is dc oudste
19 vorm, die in 1408 zowel als „Dum-
a braech" (moet zijn; broeck) en als
!, ooao „Duncbrueck" optreedt. Dat broek
•H is wel duideiyk: moeras, laag en nat
•• a terrein, eventueel ook beek (zie het
!; oa Engelse brook). Het eerste lid van
aD . Dombroek zou vergeleken ktinnen
a •'wordeh met namen als Dombuorren
(Do'nlaburen) en Domwier (Donta-
wler) en dan werband houden met
: oa de namen Dode," Dodinga cii Donia.
' aa_a.
DQDQDQODDDDDDODiijoaaDDaQoaDaaaoaDDaaaoHBDBSsaQBQaQDQEQQQQaaHDQDEiBBaDtjoBDtiaQanaPDaciaD
Maar een „donk" (Dunckbrueck) is van hctzelfde type Frieslands oost-
/lauk moest beueiligen tegen nnnunl-
len van de Spanjaarden uit de sfad I
en Groningen. Het punt was stratepisch.
gekozen: namen als Schansmeer, I'1.1
Hoe dit zij, het middeleeuwse Mattemeer, Langcmeer, Grote en
Donkerbroek ' was ontegenzeglijk Kleine Waskemeer tuijzen op cc?i •
een boerendorp, waar veel aan moerassig terrein waardoor maar •
e'en weg naar het noorden leidde. B
in 1543, als de pastoor opgee/t, dat En daar verrees dus de schans die
de vicarie van dc (aan Sint Laurens in verba7vd met de oorlog met B D-
Frankryk, JWunstcr en Keulen (in-
• &A1'
•
•
m
IV
di
toen aanwezige huizen (tees: boe-
renhuizen) van „yder huys een
scepel haueren ende (een) half
scepel roggeu" ontving. Geen won-
der, dat er in de zeventiende eeuw
(op het Oost) al een korenmolen
stond, die het graan van de boeren
moest malen. Van deze molen is de
Leeuwarder familie Van der Meulen
afkomstig: de 22-jarige Pieter Luit-
jens, zoon van de Donkerbroeksler
. molenaar Luitje Wessels, kocht in
1741 een eek- en cementmolen aan
het Vliet te Leeuwarden, die in 1752
afbrandde en toen door de gebroe-
in 1673 nog eens extra in staat van a II
verdediging werd gesteld en ook D
later nog gcregeld vanwege dc pro- a o;
],
tnncie Friesland werd onderhouden.
V
Zodoende kon Eekhoff op zijn kaart
V
uit 1849 de omtrek van de schans 1!
nog duidelijk aangeven. In 1734 (.
('
werd het bolwerk van een wouiiig 1,
voorzien voor een opzichter, die — 1
zoals wu in 1736 genoteerd uondnn
•
0
D
a
aD
vervangen door de vermaardc „ste- B
nen molen" (alias De Jonge Fenix). In het laatst van de achttiende aa
eeuw ontstond er voor het oxide
Donkerbroek een gehcel nicuwc st- B
B
Maar tertig nnar Donkerbroek. Het tuatie, die een sterke verandering in B
agrarische dorp, gesitueerd in een het planologische patroon tot gevolg B
gebied van heide en hoogveen met had: de Opsterlandse Compaguons-
langs de Tjonger ook hooilanden, vaart werd dwars door het dorpsge- a
wordt niet in de boeken van de bied in de richting Oostcrwolde
vaderlandse geschiedenis vermeld. gegraven en het lange streekdorp B
Een „slag bij Donkerbroek" heeft werd zodoende in tweeen gedecld. B
nooit plantsgevondcn, al had dat
best gekund, want in 1593 lict a
en wel in het noorden, aan de weg B
naar Duurswoude, de schans Bree- Oa
berg aanlcggen, die met een hele In 1798 werd de eerste brtig ge- a
reeks andere verdedigtngswerken bouwd. Er oiitstond toen op het a
kruispunt van weg en vaart prompt a
een nteuwe beboutoingskern, zonls a
dat ook in Gorredijk, Drnchtcn, •
Noordwolde enz. gebeurdc. Het aau-
fal iuwoncrs zal toen ook zijn ta
tocgenomen, nl kan met de voort- 0
gaande afgraving van het hoogveen
ook een deel weer naar elders zijn a
vertrokken. n
•
a
B
a
. Ba
JViettemin zette de bcuolkiugsgroci a
zich in de vorige eeuw gercgeld m
voort: van 493 in 1815 tot 1301 in. a
woners van de vaartbuurten P e - •
tersburg en Moskou, die in 1849 nog a
FT HIETS niet op de kaart konden staan. Dnt a
is wel het geval met de „ontgiu-
AKEN MET ningsnederzettiug" dc Russcheii (die D
ook al in 1718 bestond) en met het
l\ SOHKERE rustteke huis Ontwijk, dnt in het •
a
mmim gebouwd. Maar het xvas dc rijksont- •
vanger R. L. Fruitier de Talma, die a
het no de dood vayi zijn vader
(1857) met de bekende bossen en D
wandelpadcn completeerde. Dit
stukje „nntiek recrcatiegebicd" is B•
onlaugs in handen van het Staats- •
bosbeheer overgegaan nadat deze 18 a
ha vele jaren eigendom warcn gc- •E3
wcest van de planfsclijkc Vcrciit-
ging tot Behoud van Natutirschqon. Q
a
a
a
D
•
D
a
o